Akustyka pomaga w inspekcji budowli wodnych Drukuj Email
Hydroakustyka specjalistyczna - Sonary skanujące o wysokiej rozdzielczości

 

Powstające w dzisiejszym świecie mosty i inne budowle wodne imponują nowoczesnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi, jednak w dalszym ciągu są też eksploatowane mocno przestarzałe konstrukcje wymagające przeglądów powyżej i poniżej linii wodnej. Pomimo, że poziom techniczny przeglądów stanu technicznego powyżej linii wodnej znacznie wzrósł, to przeglądy poniżej linii wodnej w dalszym ciągu polegają na technice z przed 50 lat – przy pomocy nurków.

Wiele administracji rządowych pomimo znanych trudności z dokumentowaniem podwodnych wad technicznych wymaga przeprowadzania okresowych inspekcji wszystkich podwodnych elementów struktur mostowych.

 

Do przeglądów i szacowania warunków podwodnych oraz do budowy struktur pod wodą przez ostatnie 150 lat wykorzystywano nurków wspomaganych z powierzchni. Wiele z tych projektów przeprowadzano w bardzo trudnych warunkach środowiskowych pracując przy silnych prądach wodnych, na dużych głębokościach, przy braku widoczności spowodowanej opadaniem osadów oraz gromadzeniem się rumowisk wokół podwodnych struktur. Rumowiska powstające wokół filarów mostowych to potencjalnie jedne z największych zagrożeń podczas inspekcji wykonywanych przez nurków. Przeważnie jest to plątanina różnych przedmiotów i lin stanowiących pułapkę dla nurka, zwłaszcza jeśli są ruchome. To ogranicza prowadzenie inspekcji. Pomimo takich warunków komercyjni nurkowie oraz firmy specjalizujące się w pracach podwodnych są stale angażowane do prac przy inspekcji mostów i innych struktur podwodnych.

 

 

Rys 1. Podwodny obraz sonarowy i zdjęcie nad powierzchnią wody łącznieprezentują dno rzeki oraz strukturę podwodną mostu

 

Niezależnie od profesjonalizmu nurków wspólny niepokój zawsze budzą różnice w ocenie stanu struktur podwodnych prezentowane przez każdego z nich oraz różnice stanowisk w ich raportach. Takie niekonsekwencje mogą istnieć nie tylko w opiniach sporządzanych przez różne firmy, ale także przez każdego nurka z osobna. W rezultacie instytucja upoważniona do podejmowania decyzji o konieczności i o sposobie lub o terminie wykonania napraw nie posiadając jednoznacznych opinii technicznych nie może mieć do nich zaufania. To może stwarzać sytuacje zagrażające sprawności infrastruktury.

Obecnie wiele firm mających lata doświadczeń w przeprowadzaniu operacji podwodnych, inspekcji mostów, zapór, wejść do portów czy nabrzeży portowych konsekwentnie rozwija różne technologie aby uzyskać najlepsze możliwości w realizacji zleceń i prezentowaniu obiektywnych rezultatów. Wdrażanie innowacyjnych technologii w procesie prowadzonych inspekcji pozwala na lepszą obsługę klientów, kompleksowe i ekonomiczne prowadzenie analiz, lepsze szacowanie ubytków w elementach struktur podwodnych jak również lokalizowanie miejsc podmywania i szacunkową ocenę warunków na dnie. Realizację niektórych zadań dotyczących inspekcji struktur podwodnych można usprawnić posługując się zwykłymi echosondami lub bocznymi sonarami holowanymi. W wielu przypadkach sonar holowany daje bardzo dobrą wizualizację dna. Jednak w sąsiedztwie filarów, nawet jeśli prąd wodny jest umiarkowany (poniżej 8km/godz.) stabilne utrzymanie głowicy sonaru jest problematyczne a geometria struktury podwodnej ogranicza manewry statku holującego głowicę. Wykorzystanie echosondy, chociaż nie jest limitowane wymogami jak dla sonaru holowanego jest także ograniczone ze względu na wąską wiązkę akustyczną oraz małą zdolność manewrowania statkiem przy silnych prądach. Świadomość ograniczeń przy posługiwaniu się sonarem holowanym i konwencjonalną echosondą spowodowała rozpoczęcie prac eksperymentalnych podczas inspekcji struktur podwodnych z wykorzystaniem głowicy sonaru skanującego mechanicznie. Sonar skanujący z dodatkowym silnikiem krokowym do obracania przetwornikiem wykorzystuje podobne elementy składowe co echosonda czy konwencjonalny sonar holowany. W sonarze skanującym mechanicznie po wysłaniu akustycznego impulsu nadawczego system czeka na odebranie ech. Czas oczekiwania jest wprost proporcjonalny do wybranego zakresu. Po zakończeniu cyklu nadawanie/odbiór silnik krokowy obraca przetwornikiem o jeden skok kątowy i proces się powtarza. Szerokość wiązki akustycznej sonaru skanującego zależy od rozmiarów, kształtu i częstotliwości przetwornika. Sonar wysokiej rozdzielczości Kongsberg Mesotech serii 1000 w wersji głowicy z podwójnym przetwornikiem umożliwia użytkownikowi skompletowanie zarówno profilów podwodnej struktury jak i pełną wizualizację obrazu badanego dna.

 

 

Rys 2. Skanowanie przestrzeni wiązką sonarową

 

Aby uzyskać najlepszy zasięg i wysoką rozdzielczość dobrano bardzo wąską wiązkę akustyczną oraz częstotliwość 675 kHz .

W przeciwieństwie do sonaru holowanego, sonar skanujący najlepiej pracuje gdy głowica jest w pozycji całkowicie stacjonarnej.

Istotną przewagą sonaru skanującego jest to, że wykorzystując różne możliwości ustawienia położenia głowicy w stosunku do badanego obiektu powstają możliwości precyzyjnego odwzorowania obrazu dna, obrazu struktur pionowych obiektu, dokładnych profili umożliwiających obliczanie nanosów lub ubytków gruntu.

Przy konwencjonalnym odtwarzaniu obrazu sonarem skanującym korzysta się z głowicy zamontowanej na trójnogu opuszczanym na dno rzeki. Nawet przy silniejszych prądach ustawiony na dnie trójnóg z zawieszoną na kardanie głowicą daje stabilność wymaganą do uzyskania obrazu o wysokiej rozdzielczości. Przenoszenie trójnoga z odpowiednio zawieszoną głowicą wokół struktury podwodnej ułatwia zapisywanie plików z danymi, które mogą utworzyć mozaikę jak ta pokazana na rysunku nr 4. Analizując mozaikę dna – w tym wypadku wokół filaru mostu – operator jest w stanie dobrać optymalne miejsca do skanowania profili tak, aby w oparciu o zebrane dane batymetryczne można było określić rzeczywiste głębokości i wyliczyć wielkości degradujących nanosów czy ubytków. Sonar skanujący daje także sposobność do kompletnej pionowej wizualizacji filarów mostów i innych struktur.

Zamieszczone niżej rysunki prezentują rezultaty uzyskane sonarem MS1000 podczas podwodnej inspekcji filarów mostu na rzece. Ponieważ rzeka ta stanowiła główny zbiornik odwadniający okolicę i niosła duże ilości osadów, widoczność była ograniczona do 1.5 metra. Prąd wodny wynosił 5 – 8 km/godz. Wykorzystując sonar skanujący odtworzone zostały trzy rodzaje obrazów:

1. Odtworzono pionowe obrazy ścian filarów mostu.

2. Odtworzono obraz koryta rzeki w sąsiedztwie filarów w celu utworzenia mozaiki dna.

3. Zdjęto profile filarów oraz dna rzeki w celu ilościowego oszacowania nanosów i ubytków.

 

Rys 3. Rezultat pionowej wizualizacji filaru mostu uzyskany sonarem skanującym ukazujący nieprawidłowe rozmieszczenie narzutu kamiennego.

 

Wykorzystanie wszystkich obrazów oraz profili a także ich kombinacji z fotografiami struktury powyżej wody umożliwiło opracowanie kompletnej mozaiki wizualizującej dno rzeki oraz filarów. Dostarczyło to inżynierom podstaw do łatwej interpretacji aktualnej sytuacji hydrotechnicznej oraz do ilościowej i jakościowej analizy aktualnego stanu filarów mostu i występujących zagrożeń. W wyniku stosowania mechanicznie skanowanego sonaru można ustalić bazę odniesienia zarówno dla starych jak i nowych konstrukcji mostowych, która jest pomocną w podejmowaniu decyzji dotyczących całej infrastruktury i dokładnym definiowaniu poziomów dna rzeki. Rezultaty dalszych inspekcji ( będących w planowaniu lub wynikających z powodzi, wpływu ruchu statków itp.) mogą być potem porównywane z oryginalnymi zarchiwizowanymi zbiorami umożliwiając w ten sposób rejestrację wszelkich zmian warunków i struktury dna. W szczególności przydatne są dane o profilach uzyskane sonarem skanującym ponieważ degradacja dna wynikająca z osadów może być obserwowana z upływem czasu przez porównywanie poprzednich zapisów dna rzeki sąsiadującego ze strukturami podwodnymi z badaniami bieżącymi. W wielu przypadkach z powodu upływu lat brak jest starych dokumentacji, rysunków czy planów mostów. Sonar MS1000 dostarcza zestawu danych ilościowych oraz wizualnych, które mogą stanowić odniesienie do przyszłych inspekcji struktur podwodnych.

Ponadto, co jest też bardzo ważne przy korzystaniu z nurka, wzrasta poziom bezpieczeństwa ponieważ sonar zidentyfikuje potencjalne zagrożenia zanim nurek zejdzie po wodę. Dodatkowo sonar pozwala na śledzenie przez nadzór na powierzchni w czasie rzeczywistym położenia nurka pod wodą.

Innym obszarem możliwości jakie daje sonar MS1000 w przypadku konstrukcji podwodnych jest prowadzenie kontroli jakości prac a także możliwości dokumentacyjne w zakresie ich ubezpieczenia.

Rys 3 pokazuje nieprawidłowe rozmieszczenie narzutu kamiennego w formie stożka który wykonawca robót zrzucił do wody. Narzut kamienny został tak zaprojektowany, aby nie przekraczał poziomu podparcia. Jak widać na obrazie, wykonawca zrzucił kamienie ponad ten poziom. W wyniku nieprawidłowego rozmieszczenia narzutu przepływ wody wokół filaru został zmieniony, co po pewnym czasie zwiększy podatność filaru na lokalne podmywanie.

 

 

Rys 4. Obraz mozaiki uzyskanej sonarem skanującym pokazujący ubytki w dnie oraz nieprawidłowe rozmieszczenie narzutów kamiennych.

 

Jako przykład na rys 5 przedstawiono rezultaty pomiarów profili w poszczególnych punktach sąsiadujących z filarem mostu odniesione do geodezyjnego poziomu referencyjnego. Przedstawione profile stanowią podstawę do wyliczenia urobku, który należy usunąć, bądź do wyeliminowania miejsc zagrożonych podmyciem.

 


Rys 5. Zdjęte profile filarów oraz dna rzeki w celu ilościowego oszacowania nanosów i ubytków.

 

Najlepsze rezultaty podwodnych inspekcji uzyskuje się w wyniku kombinacji różnych dziedzin, dysponując różnymi technikami. Wiele firm przekonało się, że dokonywanie inspekcji przy wykorzystaniu nurka oraz sonaru skanującego zapewnia najwyższy z możliwych poziom jakości podczas przeprowadzenia inspekcji stanu struktur podwodnych. Wspierając sonarem skanującym tradycyjne metody inspekcji wykorzystujące nurka dostarcza się instytucjom odpowiedzialnym za stan techniczny mostów i innych budowli hydrotechnicznych niezbędnych informacji do podejmowania decyzji. Służy to do lepszego gospodarowania środkami przeznaczanymi na remonty i ma wpływ na roczne budżety tych instytucji.

 

 

 

Zasady dotyczące cookies W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. To find out more about the cookies we use and how to delete them, see our privacy policy.

I accept cookies from this site.

EU Cookie Directive Module Information